جعفر بن أبى إسحاق دارابى كشفى
202
ميزان الملوك والطوائف وصراط المستقيم في سلوك الخلائف ( فارسى )
است كه « من احيا ارضا فله فيه اجر و ما اكله الوّافى فهو له صدقة » يعنى هركسى كه احيا و زنده بنمايد زمينى را ، پس از براى او به سبب آن عمل احيا ، اجر عظيمى مىباشد و آنچه را كه بخورند از آن ، طالبان رزق از انسان يا بهائم يا طيور ، پس آن از براى او صدقه و ذخيره آخرت مىباشد . پس جمعى از بندگان ، در روى زمين خليفهء خداوند مىباشند در تعمير زمين ، يعنى بيرون آوردن آن را از خسّت تعطيل كه متقارب عدم است به سوى كمال ممكن در آن و اظهار نمودن مر حكمت در خلقت و تسخير آنكه عبارت از انتفاع بردن از آن باشد و به اعتبار تعطّل و عدميت آن اولا آن را موات گويند و به اعتبار ظهور حكمت و انتفاع از آن ، ثانيا آن را احيا گويند و در حديث ديگر فرمودند كه « اطلبوا الرزق فى خبايا الارض » يعنى طلب بنمائيد رزق را در گوشها و پنهانيهاى زمين . پس اهل دهات و اهل زراعتها و غراستها ، خليفه و وكيل و نايب خداوند مىباشند در اظهار نمودن صفت رازقيّت خداوند و تدبير و تربيت دادن رزق بندگان و خلايق و هر طالب رزقى را و اگر كه اين معنى و اين مرتبه را ادراك بنمايند و به اين اراده و به اين نيت خلافت و وساطت ، مشغول به زراعت بگردند و در جميع اعمال آن به فرمودهء خداوند كه آنها را خليفه نموده است عمل و عدالت نمايند ؛ هر آينه به مرتبه و درجه عظمى و به سعادت كبرى رسيدهاند و عمل زراعت ايشان از اعظم عبادات و داخل در اعمال آخرت مىباشد و الّا از اعمال دنيويه محضه خواهد بود و اجر آخروى ندارد و همان منفعت دنيويه ، اجر آن مىباشد چنان كه خداوند فرموده است كه مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَ مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ يعنى هر كسى كه بوده باشد كه اراده و نيت او در اعمال و كردار ، خصوصا در عمل زراعت و غراست ، بندگى و خلافت و دار آخرت و ثواب خداوند بوده باشد ؛ زياد مىفرمائيم از براى او در كردار و در زراعت او ، يعنى زياده بر اجر و نفع دنيويه ، او را اجر و ثواب آخروى نيز عطا مىفرمائيم و كسى كه بوده باشد كه اراده و نيت او در اعمال و كردار ،